शीर्षक: सुमेरिया: सोदोम आरो दबथायनाय खानथिनि जोनोम
गिदिर दिहुननाय
3500 BCE नि खाथियाव, टाइग्रिस आरो इउफ्रेतिस दैमानि गेजेराव थानाय हासारगोनां हायाव, सुमेरियानफोरा मोनसे मोजां मुवा दिहुनदोंमोन। बिथांमोना हमदांनो हादोंमोन दि सुबुंनि मेदेमआ बेनि सोरगिदिं मोनसे नंगुबैथाइनि महर सोरजियो, आरो बे महरखौ दबथायनानै सुबुंफोरखौ दबथायनो हायो।
बे दिहुननाया सुबुं जारिमिनखौ अरायबो थाखाय सोलायना होबाय। सुमेरियानफोरा केबल सोदोमनि गिबि आगानल' लायाखै — बिथांमोना दबथायनायनि गिबि बिगियान सोरजिदोंमोन। टाइग्रिस आरो इउफ्रेतिस दैमानि गेजेराव थानाय बे हाया सुबुं जारिमिननि उननि 5,000 बोसोरखौ थि खालामनाय खानथिफोरनि जोनोम थावनि जाबाय।
उर — सुबुं जारिमिननि गिबि दबथायनाय मिरु
गोजाम सुमेरियानि उर नोगोरा सुबुं जारिमिननि गिबि दबथायनाय खानथिनि मिरु जाबाय। बेयाव, पुरोहित थाखोआ सुबुंफोरखौ दबथायनो थाखाय गावसोरनि गुबुनारि गियानखौ बाहायनानै खानथिफोर जौगाहोदोंमोन। बिथांमोना केबल धोरोमआरि दैदेनगिरिल' नङामोन — बिथांमोना जारिमिनगिरि, बिगियानगिरि आरो बेंक सामलायगिरिमोन।
जिगुरात — गियान, गोहो आरो सम्पतिनि गाहाय मावख'
उरनि जिगुरातआ केबल मोनसे मन्दिरल' नङामोन — बेयो गियान, गोहो आरो सम्पतिनि मिरु मावख'मोन। बे न'फोरनि सिङाव, पुरोहित-विद्वानफोरा गावसोरनि गुबुनारि गियानखौ जोलै जोलै रैखा खालामदोंमोन, जौगाहोदोंमोन आरो गोसारहोदोंमोन।
जिगुरातआ मोनसे पिरामिड बादि दाथायमोन। बिथांमोना सुबुंफोरनो बुंदोंमोन दि इसोरआ बेनि गोजौ बाहागोआव थायो। नाथाय नंगुबैयै, बेयो पुरोहितफोरनि गुबुनारि मिरुमोन। बेयावनिफ्राय बिथांमोना आबुं समाजखौ दबथायदोंमोन।
दबथायनाय खानथि — मोनब्रै खुन्टा
सुमेरियान पुरोहितफोरा मोनब्रै गुबै बिथिङाव मोजां रोंगौथि मोनदोंमोन। बे मोनब्रैआनो दबथायनाय खानथिनि मोनब्रै खुन्टामोन।
1. खगोल बिगियान
सान-ग्रहण, बोथोर आरो अख्रांआरि बेंखनफोरखौ सिगाङै बुंनो हानाय। बिथांमोना अख्रांखौ मोजाङै नायबिजिरदोंमोन आरो अख्रांआरि जाथायफोरखौ थि बादियै साननो हादोंमोन। सान एबा अखाफोरनि ग्रहणआ माब्ला जागोन बेखौ सिगाङै मिथिनानै, बिथांमोना बेखौ मोनसे इसोरआरि सिन महरै दिन्थिदोंमोन सुबुंफोरखौ गिखांहोनो — जाहाते बिथांमोननि गोहोआ बाङो।
2. सानखान्थि
सुनाय आरो साननायनि थाखाय जौगा खानथि सोरजिनाय। सुमेरियानफोरा सेक्सजेसिमेल (base-60) अनजिमा खानथि जौगाहोदोंमोन — बे खानथिखौ दिनैबो सम सुनाय (60 सेकेण्ड, 60 मिनिट) आरो बेंखन (360 डिग्रि) सुनायाव बाहायनाय जायो। बे सानखान्थियारि गियाना बिथांमोननो हा सुनाय, खाजना बुथुमनाय आरो जेथो गोनां दाथायफोर लुनायनि गोहो होदोंमोन।
3. लिरनाय (क्युनिफर्म)
गियानखौ रैखा खालामनो थाखाय क्युनिफर्म लिरथुन जौगाहोनाय। क्युनिफर्मआ बुहुमनि बयनिख्रुइबो गोजामसिन लिरनाय खानथिफोरनि मोनसे। बे हायारि फलकफोराव लिरनाय लिरथुननि जोहै, सुमेरियानफोरा आयेन, फालांगि सुक्ति, बिगियानआरि नायबिजिरनाय आरो धोरोमआरि लिरथुनफोरखौ रेकर्ड खालामदोंमोन। अदेबानि, बे लिरनाय गियाना केबल पुरोहित थाखोनि थाखायल' सिमागोनांमोन — साधारण सुबुंफोरा फरायनो हायामोन। बेयो गियाननि असमानथिखौ आरोबाव गोख्रों खालामदोंमोन।
4. रांखान्थियारि खानथि
धार, सुद आरो सम्पद राननायखौ सामलायनाय। सुमेरियान मन्दिरफोरा केबल आरज गाबनाय थावनि नङामोन — बेयो बुहुमनि गिबि बेंकमोन। आबादारीफोरा मन्दिरनिफ्राय बेगर, मोसौ एबा रुफानि धार लादोंमोन आरो फसल खांनायनि उनाव सुदजों लोगोसे बेखौ सुफिननांगौमोन। बे रांखान्थियारि खानथिनि जोहै, पुरोहितफोरा सुबुंफोरनि जिउनि सायाव आबुं दबथायनाय मोनदोंमोन।
मन्दिर — गियान, सम्पति आरो गोहोनि मोनथाम दैमा
बे गासै गियानखौ बिथांमोननि मन्दिरफोराव रैखा खालामनाय जादोंमोन। मन्दिरआ केबल मोनसे धोरोमआरि मिरुल' नङामोन — बेयो गियान, सम्पति आरो गोहोनि मोनथाम दैमा बादिमोन। बेयो सुबुंफोरखौ दबथायनायनि गुबै मिरुमोन। सोरनो बेसेबां गियान मोनगोन बेखौ थि खालामनायनि गोहोआ पुरोहितफोरनि आखायो दंमोन।
गोसारनाय — गियाननि दावबायनाय
जेब्ला सुमेरियान सोदोमआ खम जालांदोंमोन, बे दबथायनाय गियाना फोजोबजायाखै — बेखौ गुबुन मोनसे सोदोमसिम दैथायहरनाय जादोंमोन। बेखौ इजिप्ट, सिन्धु हायेन, ग्रीस आरो रोमनि सोदोमसिम लांनाय जादोंमोन। मोनफ्रोम सोदोमआ बे दबथायनाय महरखौ गावसोरनि हारिमु बादियै सोलायदोंमोन — नाथाय गुदि खानथिया एखेयै थादोंमोन: गियानखौ खायसे सुबुंनि आखायो जथायनाय, सुबुंफोरनि साननायखौ दबथायनाय।
सुमेरियानफोरनि जोहै सोरजिजानाय दबथायनाय खानथिफोरा सुबुं समाजखौ रोजा रोजा बोसोरनि थाखाय महर होदों। दिनैनि आथिखालनि अनसुंथायफोर — बेंक, मुलुगसोलोंसालि, मेडिया आफादफोर — बेफोर गासैबो बे गोजाम महरनि जौगानाय महर।
बेयो "बुहुमनि दबथायगिरिफोरनि जारिमिन" सारिनि नैथि लिरथुन। उननि लिरथुनाव, इजिप्टनि दबथायनाय खानथि, गुबुनारि फरायसालि आरो अखेनातेननि सोलायनायनि सोमोन्दै फराय।