नियंत्रकांचो प्रवास: इजिप्त सावन रोमापर्यंत, रोमा सावन आधुनिक काळापर्यंत

बॅबिलोनियन क्रांती: रीण — नियंत्रणाचें शक्तीशाली साधन

सुमेरियन लोकांनी गिन्यानाच्या माध्यमान नियंत्रण सोदून काडलें. इजिप्शियन लोकांनी धर्माच्या माध्यमान नियंत्रण परिपूर्ण केलें. पूण बॅबिलोनियन लोक एकदम नव्या पातळ्यार गेले — तांणी पैसा आनी रीण हांच्या माध्यमान नियंत्रण सोदून काडलें.

हो एक क्रांतीकारी शोध आशिल्लो: कोणाक आर्थिकदृष्ट्या बांदून दवरप, ताका शारीरीक गुलाम करपा परस चड परिणामकारक आसा हें तांकां कळलें. गुलामगिरी बंड उबारूंक लायता — पूण रीण विश्वास, जबाबदारी आनी आज्ञाधारकपण निर्माण करता. मनशाक साखळीन बांदा, तो बंड करीत. पूण ताका रीणांत बांदा आनी तें फेडूंक न शकपी दवरात, तो तुमचे आज्ञे कडेन आज्ञाधारक रावता.

बॅबिलोनियन देवळां — पयलीं वित्तीय संस्था

बॅबिलोनियन देवळां फकत प्रार्थनेचीं जागां नाशिल्लीं — ती जगांतलीं पयलीं पूर्ण विकसित वित्तीय संस्था आशिल्लीं. ह्या देवळांनी तीन मुख्य कामां केल्लीं:

बँकिंग केंद्रां: शेतकऱ्यांक बियाणां आनी शेतीचीं साधनां घेवंक रीण दिताले. शेतकऱ्याक लागपी सगळें कांय देवळांतल्यान कर्जान मेळतालें. ताच्या जिवीताच्या पयल्या दिसापासूनच तो देवळाचो देणेकरी जावतालो.

साठवण केंद्रां: धान्याच्या कोठारांचेर पूर्ण नियंत्रण. शेतकऱ्यांक आपलें पीक देवळाच्या धान्यागारांत साठोवपाक लागत. देवळ ठरयत की कितलें धान्य आसा आनी कोणाक कितलें मेळटलें. जें अन्नाचें नियंत्रण दवरता, तें लोकांचें नियंत्रण दवरता.

शैक्षणिक केंद्रां: हिशेब आनी व्यापाराच्या पद्दती शिकयताले. हिशेब, करार आनी कर्जाच्या नोंदी क्युनिफॉर्मान लिहिलेल्या मातीच्या पाट्यांचेर दवरताले. हें शिक्षण पुरोहित वर्गापुरतें मर्यादित आशिल्लें — सामान्य लोकांक आपलेच कर्जाचे करार वाचूंक शकना.

रीण फेडूंक न शकल्या उपरांत

जेन्ना रीण घेतिल्ले शेतकरी तें फेडूंक शकना, तेन्ना कांय गजाली घडताल्यो:

जमिनीची जप्ती: शेतकरी आपली जमीन घालोवतालो. ती जमीन देवाची, म्हळ्यार देवळाची जमीन जावताल्ली — पूण प्रत्यक्षांत ती पुरोहित वर्गाच्या नियंत्रणांत वचताल्ली. कांय पिळग्यां उपरांत जवळजवळ सगळी जमीन देवळाच्या नांवान जाल्ली.

आयुष्यभराची सेवा: जमीन घालोवल्या उपरांत शेतकरी आनी ताचें कुटुंब देवळाचे आयुष्यभर सेवक जायताले. ते देवळाच्या जमिनींत काम करताले, देवळाखातीर अन्न तयार करताले आनी देवळाच्या इमारती बांदताले.

पिळग्यान् पिळग्यांचें रीण: सगळ्यांत निर्दयी गजाल — तांच्या भुरग्यांकय तेंच रीण वारशान मेळतालें. एकच रीण एका कुटुंबाक तीन वा चार पिळग्यांखातीर देवळाक बांदून दवरूंक शकतालें. हो जन्मसिद्ध हक्कासारखो गुलामपण आशिल्लो — पूण साखळ्यो दिसना. शेतकरी आपूण गुलाम आसा असें मानना; पूण प्रत्यक्षांत तो गुलाम आशिल्लो. हें गुलामपण कायदेशीर रितीन, कर्ज, व्याज आनी करार हांच्या नांवान घडतालें.

बॅबिलोनियन युक्ती

ही बॅबिलोनियन लोकांची कुशाग्रता आशिल्ली. तांणी तलवारी आनी सैन्यान गुलाम तयार केलें ना. तांणी रीणान गुलाम तयार केले. रीण ही अदृश्य साखळी आसा. अदृश्य साखळ्यो दिसपी साखळ्यां परस खूब बळिश्ट आसात.

हो बॅबिलोनियन आर्थिक प्रणाली आधुनिक बँकिंग प्रणालीचो आधार आसा. आयज आमी वापरतात ते शेअर बाजार, क्रेडिट प्रणाली आनी गहाण कर्जां हांची सुरवात हजारांनी वर्सां पयलीं बॅबिलोनांत जाली. नियंत्रणाचो मूलभूत सिद्धांत अजून बदलला ना: लोकांक आर्थिकदृष्ट्या बांदून दवरप हें तांकां शारीरीक रितीन बांदून दवरपा परस चड शक्तीशाली नियंत्रणाचें साधन आसा.

हो “History of the Controllers” मालिकेंतलो चौथो लेख आसा. फुडल्या लेखांत ग्रीक तत्त्वज्ञान आनी नियंत्रित विरोध हांचेर वाचात.