सुमेरिया: संस्कृती आनी नियंत्रण प्रणालींचें जन्मस्थान

महत्त्वाचो शोध

सुमार 3500 BCE त, टायग्रिस आनी युफ्रेटीस ह्या नद्यां मदीं आशिल्ल्या प्रदेशांत सुमेरियन लोकांनी जगांतली सगळ्यांत पयली ज्ञात संस्कृती उबारली. तांणी लेखन, गणित, खगोलशास्त्र, कायद्याच्या संहिता आनी चाक सोदून काडलें. पूण ह्या यशां बरेंच दुसरेंय कांय तांणी तयार केलें — जगांतली पयली नियंत्रण प्रणाली.

सुमेरियन पुरोहितांनी पयल्यान समजून घेतलें: गिन्यान म्हणजे शक्त. तांणी खगोलशास्त्रीय गिन्यान, गणिताचीं सूत्रां आनी ऋतूंची भविष्यवाणी गुपीत दवरली. सामान्य लोकांक तें “दैवी गिन्यान” म्हणून दाखयलें.

झिग्गुरात — नियंत्रणाची केंद्रां

झिग्गुरात फकत देवळां नाशिल्लीं — ती नियंत्रणाची केंद्रां आशिल्लीं. सगळ्यांत वयर पुरोहित-राजा बसतालो. ताच्या सकयल पुरोहित वर्ग. तांच्या सकयल सामान्य लोक. दर एक झिग्गुरात हो सत्तेचो पिरॅमिड आशिल्लो.

झिग्गुरातान अनेक कामां केल्लीं:

धार्मीक केंद्र: जें थंय लोक देवांची पूजा करतालें.

आर्थिक केंद्र: जें थंय धान्य साठोवन वाटप केलें जातालें.

प्रशासकीय केंद्र: जें थंय कायदे तयार करतालें आनी नोंदी दवरतालें.

शैक्षणिक केंद्र: जें थंय पुरोहित गुपीत गिन्यान शिकतालें.

लेखन व्यवस्था — माहितीतल्यान नियंत्रण

सुमेरियन लोकांनी क्युनिफॉर्म लेखन सोदून काडलें. हो एक क्रांतीकारी शोध आशिल्लो — पूण तो नियंत्रणाचें साधनय जालो. फकत पुरोहितांक वाचप आनी बरयप येतालें. म्हळ्यार: सगळी माहिती, सगळ्यो नोंदी, सगळे कायदे — पुरोहित वर्गाच्या हातांत आशिल्ले.

जर तुमी कितें बरयलें तें नियंत्रित करतले, तर कितें लक्षांत दवरलें तेंय नियंत्रित करतले. जर कितें लक्षांत दवरलें तें नियंत्रित केलें, तर लोक कितें मानतात तें नियंत्रित करूंक येता. आनी जर लोक कितें मानतात तें नियंत्रित केलें, तर सगळें नियंत्रित करूंक येता.

पुरोहित-राजा मॉडेल

सुमेरियन लोकांनी हजारांनी वर्सां टिकपी एक मॉडेल तयार केलें: पुरोहित-राजा. पुरोहित-राजा हो धार्मीक नेता आनी राजकीय नेता दोनूय आशिल्लो. तो पृथ्वीचेर देवाचो प्रतिनिधी आशिल्लो. ताचेर प्रश्न विचारप म्हणजे देवाचेर प्रश्न विचारप अशें मानलें जातालें.

पूण खरी सत्ता फकत पुरोहित-राजाकडेन नाशिल्ली. ताच्या फाटीं आशिल्ल्या पुरोहित वर्गाकडेन ती आशिल्ली. ते ताका सल्लो दिताले, मार्गदर्शन करताले आनी ताचें नियंत्रण दवरताले. पुरोहित-राजा हो मुखवटो आशिल्लो; पुरोहित वर्ग हो मेंदू आशिल्लो.

वारसो

जेन्ना सुमेरियन संस्कृती कोसळली, तेन्ना प्रणाली ताचे वांगडा कोसळली ना. गिन्यान, तंत्रां आनी नियंत्रणाच्या पद्दती दुसऱ्या संस्कृतींत — इजिप्तांत — हस्तांतरित जाल्यो. सुमेरियन लोकांनी जगाक सत्तेचे पिरॅमिड कशे उबारप तें शिकयलें. तांच्या उपरांत आयिल्ल्या दर एक संस्कृतीन हाच आराखडो वेगवेगळ्या रूपान वापरलो.

सुमेरियन लोकांचो सगळ्यांत मोठो शोध चाक वा लेखन नाशिल्लो. तो नियंत्रण प्रणाली आशिल्लो. 5,000 वर्सां टिकून उरपी आनी दर नवी संस्कृती, नवी तंत्रज्ञान आनी नवी युगाक आपयत जावपी इतकी प्रभावी प्रणाली.

हो “History of the Controllers of the World” मालिकेंतलो दुसरो लेख आसा. फुडल्या लेखांत इजिप्शियन प्रणाली, अखेनातेनाची क्रांती आनी धार्मीक नियंत्रण कशें परिपूर्ण जालें तें वाचात.