ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ: ನಿಯಂತ್ರಿತ ಪ್ರತಿರೋಧ — ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿರೋಧ
ಬದಲಾವಣೆ — ಒಂದು ಹೊಸ ಸಮಸ್ಯೆ
ಸುಮಾರು ಕ್ರಿ.ಪೂ. 400 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ, ನಿಯಂತ್ರಕರು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು. ಈಜಿಪ್ಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಜನರು ಫೇರೋ ದೇವರು ಎಂದು ನೇರವಾಗಿ ನಂಬಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ, ಸಾಲವು ಜನರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಬಂಧಿಸಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ನೇರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೋಷವಿತ್ತು — ದಂಗೆಗಳು. ಜನರು ತಾವು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಅರಿತುಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ಪ್ರತಿರೋಧಿಸಿದರು. ಅಖೆನಾಟೆನ್ನಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಎದ್ದು ನಿಂತು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ನಿಂತರು.
ಗ್ರೀಕ್ ನಿಯಂತ್ರಕರು ಒಂದು ಹೊಸ, ಹೆಚ್ಚು ಸುಧಾರಿತ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದರು: ಜನರು ತಾವು ಮುಕ್ತರು ಎಂದು ನಂಬಿದರೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು? ಜನರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನೀಡಿ, ಆ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ — ಅವರು ದಂಗೆ ಏಳುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು "ನಾವು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಪೈಥಾಗೊರಸ್ — ಈಜಿಪ್ಟ್ನಿಂದ ಗ್ರೀಸ್ಗೆ ಜ್ಞಾನದ ವರ್ಗಾವಣೆ
ಪೈಥಾಗೊರಸ್ ಈ ಹೊಸ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಮಿಸ್ಟರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದರು — ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ನಿಯಂತ್ರಣದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಚೀನ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ಕಲಿತರು. ಈಜಿಪ್ಟ್ನ ಮಿಸ್ಟರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಂತ-ಹಂತವಾಗಿ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಲಾದ ಜ್ಞಾನ — ಪವಿತ್ರ ರೇಖಾಗಣಿತ, ಅನುಪಾತಗಳು, ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮಗಳು — ಪೈಥಾಗೊರಸ್ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಲಿತರು.
ಆದರೆ ಅವರು ಮಾಡಿದ್ದು ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ: ಅವರು ಗ್ರೀಸ್ಗೆ ಮರಳಿದರು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಸೀಮಿತ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಅವರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಲಿಲ್ಲ — ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ನೀಡಿದರು. ಇದು ಜನರ ನಡುವೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು — ತಾವು "ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಅವರು ನಂಬಿದರು — ಆದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವು ನಿಗದಿತ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲೇ ಉಳಿಯಿತು.
ಪೈಥಾಗೊರಸ್ ಒಂದು ಮಿಸ್ಟರಿ ಶಾಲೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು, ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಎರಡು ಹಂತದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಹೊರಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅವರು ಮೂಲಭೂತ ಗಣಿತ ಮತ್ತು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು — ಆದರೆ ಒಳಗಿನ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ, ಅವರು ನಿಯಂತ್ರಣದ ನೈಜ ರಹಸ್ಯಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮಾದರಿಯು ಗ್ರೀಸ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಫಲಿಸಿತು — ಇದು ಎರಡು ಹಂತದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ಲೇಟೋನ ರೂಪಕ — ಗುಹೆ
ಪ್ಲೇಟೋ ತನ್ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ 'ಗುಹೆಯ ರೂಪಕ'ದ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. ಈ ರೂಪಕದಲ್ಲಿ, ಜನರು ಒಂದು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಸರಪಳಿಯಿಂದ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀಳುವ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಬಲ್ಲರು. ಆ ನೆರಳುಗಳೇ ವಾಸ್ತವ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ — ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ಬೇರೇನನ್ನೂ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಪ್ಲೇಟೋ ಈ ರೂಪಕದ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಆಳವಾದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದನು: ಜನರು ಕೇವಲ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ — ಅವರಿಗೆ ನೈಜ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಯಾವ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು, ಯಾವ ನೆರಳುಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಯಾವಾಗ ತೋರಿಸಬೇಕು ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವವರು — ಅವರೇ ನೈಜ ನಿಯಂತ್ರಕರು. ಆದರೆ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜನರಿಗೆ ತಾವು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ತಿಳಿದಿಲ್ಲ — ತಾವು ಮುಕ್ತರಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಅವರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಗಮನಿಸಿ — ಪ್ಲೇಟೋ ಈ ರೂಪಕವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರಿಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಇದು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರಿಗೆ, ಮಿಸ್ಟರಿ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವರಿಗೆ ನೀಡಲಾದ ರಹಸ್ಯ ಬೋಧನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ಲೇಟೋ ಇದನ್ನು ಬಹಿರಂಗವಾಗಿ ಬರೆದಿದ್ದರಿಂದ, ಇದು ಇಂದಿಗೂ ನಮಗೆ ಲಭ್ಯವಿದೆ.
ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅತ್ಯಂತ ಸುಧಾರಿತ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧನವೆಂದರೆ ನಿಯಂತ್ರಿತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು. ನಿಯಂತ್ರಕರು ಜನರಿಗೆ ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದರು:
ಕಮ್ಯುನಿಸಂ: ಆಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ವಿತರಣೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಜನರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಲ್ಲಿ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತಾರೆ — ಆದರೆ ವಿತರಣೆಯ ನೈಜ ನಿಯಂತ್ರಣವು ನಿಯಂತ್ರಕರ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.
ಕ್ಯಾಪಿಟಲಿಸಂ: ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು. ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದ ಮೂಲಕ ಯಾರಾದರೂ ಶ್ರೀಮಂತರಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಜನರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ — ಆದರೆ ಆಟದ ನಿಯಮಗಳು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ.
ಸೋಷಿಯಲಿಸಂ: ಸರ್ಕಾರಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ. ಸಮಾಜವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಜನರು ನಂಬುತ್ತಾರೆ — ಆದರೆ ಆ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಯಾರು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.
ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯುದ್ಧಗಳು — ಜನರನ್ನು ವಿಭಜಿಸುವುದು
ಈ ಮೂರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವೆ ಜನರನ್ನು ಪರಸ್ಪರ ಘರ್ಷಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ನೈಜ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಇದನ್ನೇ "ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಯುದ್ಧಗಳು". ಜನರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನೈಜ ಜ್ಞಾನವು ಅವರ ಕೈಗೆಟುಕುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಸರಿ ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಜನರು ತಾವು ಯಾರಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಎಡ, ಬಲ, ಮಧ್ಯ — ಈ ಮೂರು ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ನಡುವಿನ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುವ ಜನರು ತಮಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುತ್ತಿರುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ನಿಯಂತ್ರಕರು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗ್ರೀಕ್ ಮಾದರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ತಂತ್ರವಾಗಿದೆ.
ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿರೋಧ
ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಆಳವಾದ ತಂತ್ರವಿದೆ — ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿರೋಧ. ನಿಯಂತ್ರಕರು ನಿಯಂತ್ರಕರಾಗಲು ಕಾರಣವೇನು? ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ನಿಯಂತ್ರಕರು. ಅವರು ಬಹಳ ಬುದ್ಧಿವಂತರು. ಅವರು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ನಡೆಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಅಥವಾ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಅವರು ಹೊಸ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಅವರು ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಒಳನುಸುಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ — ಹೊರಗಿನಿಂದ ಬರುವ ವಿರೋಧವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಬದಲು, ಅವರು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಜನರು "ನಾವು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ — ಆದರೆ ಅವರು ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ನಿಯಂತ್ರಕರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿರೋಧ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
ಇದು ಅಖೆನಾಟೆನ್ನ ಕಥೆಯಲ್ಲೂ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಅಖೆನಾಟೆನ್ನ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಏಕದೇವೋಪಾಸನೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು — ಜುದಾಯಿಸಂ, ಕ್ರಿಶ್ಚಿಯನ್ ಧರ್ಮ, ಇಸ್ಲಾಂ — ನಿಯಂತ್ರಕರಿಂದ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟವು. ವಿರೋಧ ಶಕ್ತಿಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಧರ್ಮಗಳನ್ನೂ ಸಹ ಒಳನುಸುಳಲಾಯಿತು. ಜನರು "ನಾವು ನಿಯಂತ್ರಕರ ವಿರುದ್ಧವಿರುವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ" ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ — ಆದರೆ ಆ ಧರ್ಮವೂ ಸಹ ನಿಯಂತ್ರಕರ ಕೈಗೆಟುಕಿದೆ.
ಈ ಅದೇ ವಿಧಾನವು ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲೂ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಕ್ಷ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಳುವಳಿ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರತಿಭಟನೆ — ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನೈಜ ವಿರೋಧ ಚಳುವಳಿಗಳಿವೆ? ಎಷ್ಟು "ನಿಯಂತ್ರಿತ ವಿರೋಧ"ಗಳು ನಿಯಂತ್ರಕರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ? ಜನರು ತಾವು ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ — ಆದರೆ ಅವರು ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ ಯುದ್ಧವನ್ನೂ ಸಹ ನಿಯಂತ್ರಕರೇ ನಡೆಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ.
ಗ್ರೀಕ್ ಮಾದರಿಯ ಪರಂಪರೆ
ಗ್ರೀಕ್ ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರವು ನಿಯಂತ್ರಣ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ತಿರುವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮೇರಿಯನ್ನರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಈಜಿಪ್ಟಿಯನ್ನರು ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಬ್ಯಾಬಿಲೋನಿಯನ್ನರು ಹಣವನ್ನು ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಗ್ರೀಕರು ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಕಲಿತರು — ಜನರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಆ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಈ ಗ್ರೀಕ್ ಮಾದರಿಯು ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಗಳು, ಮಾಧ್ಯಮ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಈ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಜನರಿಗೆ ಆಯ್ಕೆಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಆ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಿತಿಗಳಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿರೋಧ ಚಳುವಳಿಯಲ್ಲೂ ನಿಯಂತ್ರಕರ ಕೈವಾಡವಿರುತ್ತದೆ.
ಇದು "ಜಗತ್ತಿನ ನಿಯಂತ್ರಕರ ಇತಿಹಾಸ" ಸರಣಿಯ ಐದನೇ ಲೇಖನವಾಗಿದೆ. ಮುಂದಿನ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ನಿಯಂತ್ರಕರ ಪ್ರಯಾಣದ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿ — ಈಜಿಪ್ಟ್ನಿಂದ ರೋಮ್ಗೆ, ರೋಮ್ನಿಂದ ಆಧುನಿಕ ಜಗತ್ತಿಗೆ.